افتاد

آنسان كه برگ

آن اتفاق زرد

مي افتد

افتاد

آنسان كه مرگ

آن اتفاق سرد

مي افتد

اما

او سبز بود و گرم كه

افتاد

(قيصر امين پور)

تراژدي نرگس . قدم به قدم پيش مي رود . روز به روز . ساعت به ساعت . مثل همان عقربه هايي كه روي تيتراژ ابتدايي مي رقصند . بي توجه به دردناكي لحظه هايي كه براي آدمها مي سازند . انگار آدمهايش ساخته نشده اند كه روي خوشي ببينند . انگار مدار فرار از ترسيدني ها به همان نقطه اول بازشان مي گرداند . اما نمي دانم چرا همه دردهايشان درد نيست . به جان . به عاطفه آدمها نمي آويزد . مثل غصه هاي شقايق

دردهاي اعظم و دغدغه هاي احسان وسمانه !

اما حكايت نسرين و نرگس از جنس ديگري است . نمي گذارند نفست آرام كارش را بكند . بيايد . برگردد . اما اولي . نسرين مثل ساير شخصيت هاي سريال پاي لرز خبرزه اي كه خورده نشسته .قدم به قدم رفته تا امروز كه ته دره تنها مانده و عاجز . اگرچه هرگز گمان نمي بردم كه نسرين آن شخصيت چندش آور روزهاي نخست (البته شايد براي من) كه خدا خدا مي كردم روزي پاي تمام رذالت هايي را كه در حق نرگس و مادرش كرد . بخورد . اين روزها اشك بياورد گوشه خيلي از چشمها يي كه ساعت ده و نيم پاي ثابت شبكه سه هستند . شايد حتي بيش تر از اوشين سالهاي دور از خانه .

اين كه داستا ن نسرين چرا اينگونه در سريال بيش از آدمهاي ديگر مورد توجه قرار گرفته به دو علت بر مي گردد . اول حس مشترك ميان او و همنسلانش در بسياري از موارد و دغدغه ها و ديگري بازي ستايش برانگيز عاطفه نوري . بايد پذيرفت كه نوري در ميان هنرپيشه هاي نرگس حديث جداگانه اي دارد . حركات چهره و بدن . نحوه اداي جملات و از همه مهمتراينكه باور كرده نسرين است . نسرين محتشم . دختري كه خسته بود از لباسهاي تكراري . خرماچپان شدن در اتوبوسهاي شركت واحد . نداشتن شهريه دانشگاه . ترحم عمو و هزار و يك چيز ديگر.

همينها بود كه خود را بازيچه دختري كرد كه در ظاهر دوستش بود . همينها بود كه خود را عاشق پسري بي چيز از طبقه مرفه ديد .بي چيز به معناي فاكتورهايي كه نسرين داشت و بهروز نه . خانواده . شخصيت . تحصيل و ...

شايد بهتر باشد اينگونه نوشت كه نسرين عاشق چيزهايي شد كه محمود شوكت داشت تا بهروز چرا كه بارها به بهروز هم خيانت كرد تا او را كه در برابر زورگويي پدر سركشي مي كرد ناچار به دام او بياندازد . دامي كه در نهايت يك قرباني داشت و آن نسرين محتشم بود . البته تا امروز.

نسرين مي خواست به دنيايي پرتاب شود كه آرزو داشت . آرزويي كه شايد به قدر يك دم هم نتوانست در آغوشش بگيرد .

اما داستان نرگس از جنس ديگري است . او عقوبت گناه ناكرده را مي كشد . اگرچه پرسوناژ او بيش از حد يك انسان واقعي خوب جلوه مي كند و بيشتر از او چهره يك قديس را مي نماياند تا آدمي كه در قرن بيست و يك زندگي مي كند . نمي دانم چرا . دائم از گوشه و كنار به گوش مي رسد كه وجه تسميه نام نرگس بر اين سريال تحت تاثير پرواز زودهنگام و غم انگيز پوپك بوده . نمي دانم از كجا اين حرف سر درآورده

اما عقيده دارم نرگس بر سر يك عهد آنهم با مادري كه تركش كرده . يك نوع حس مادري دارد در برابر نسرين ياغي . نرگس اگرچه با تعويض بازيگر با بزرگترين بد شانسيي كه يك نقش مي تواند بياورد . روبرو شده اما هنوز هم نقطه پرگار قصه است .

طبيعي است كه نقش نرگس دچار يك سكته شد البته معتقدم كه ستاره اسكندري به خوبي نقش را به اصطلاح جمع كرد . اما همين كه مخاطب او را پذيرفت . نشانه ايست از موفقيت اسكندري . چرا كه هر بازيگر دريافت و تصور شخص خود را از نقش دارد . پوپك چهره اي نوراني و معصوم به نرگس بخشيده بود و ستاره اسكندري مقاومت نرگس را ظاهر ساخت .

سريال نرگس روي ديگري از سكه شبانه هاي تلويزيوني را آشكار كرد . كاري موفق كه هرشب حدود يك ساعت روي آنتن مي رود كه برعكس نمونه هاي قبلي آن كه همگي طنز بودند . فيلمنامه دقيق و كامل داشته . بازي ها روي حساب و كتابند . كاري كه تا پيش از اين امري غير ممكن شمرده مي شد . آنهم كاري با كششها و تعليقهايي كه هر شب خيابان ها را خلوت مي كند مسئله اي كه بسياري از مجموعه هاي هفتگي نيز از ان بي بهره اند . اگر باور نداريد يك شب قيد تماشاي نرگس را بزنيد و خيابان گردي كنيد .

پس از مدتها بالاخره چشممان به نقشي از پژمان بازغي روشن شد. كه از عهده‌اش خوب برآمد. آنچه از دوئل به اين طرف از او ديديم، نقشهايي بود كه گل و گشاد مي نمودند بر قامتش و اين را مي‌توان نشانه‌اي دانست از تقسيم بجاي شخصيتهاي روزهاي اعتراض در ميان بازيگران. روزهاي اعتراض از بدو پخش تيزرهاي تبليغاتي‌اش مشخص بود كه به چه منظور ساخته شده. پيوند روزهايي كه براي ايرانيان طعمي تلخ و شيرين داشته و دارند. ايام دهه فجر و 10 روز ابتدايي محرم.

همان كاري كه به نوعي ديگر شب دهم چند سال پيش داد. تلاقي دهه اول محرم و تعطيلات نوروز.

اما اين تنها وجه اشتراك ميان دو اثر نبود. روزهاي اعتراض در بسياري از بخشها شبيه به ساخته تحسين برانگيز حسن فتحي نشان مي‌داد.همان داستان تو در تو كه آدمهاي منفورش هيچگاه به وضوح معرفي نمي‌شوند و تا مخاطب مي‌خواهد تكليفش را با عامل بديهاي موجود در مجموعه روشن كند، بديها همچون پاس بغل پا در فوتبال به يار همه دسته‌اش سپرده مي‌شود.از طرف ديگر در اين مجموعه چونان شب دهم حضور دختري جوان است به نام مرجان«سارا خويني‌ها» دختري ثروتمند كه تمام راههاي داستان به نوعي به او ختم مي‌شوند مردان مختلفي براي ازدواج با او سبقت مي‌گيرند و مخاطب هر روز يكي را خوب مي‌پندارد و صاحب اين دختر. اما هر قسمت كه مي‌گذرد، بيشتر آشكار مي‌شود كه نه آن خواستگار، انسان نيكي است و نه آن دختر، شاه پريان. مرجان تنها طعمه اي است، براي به چنگ آوردن اموال خانوادگي معين الدوله در حال احتضار، درست همانگونه كه فخرالزمان (كتايون رياحي) در شب دهم بود.

داستان روزهاي اعتراض از اين قرار است كه ديويد يا داوود مشتاق(پژمان بازغي) جواني كه در كنار مادرش و در آمريكا بزرگ شده پس از سالها دوري براي ديدار پدرش به شهري بي نام و نشان در ايران مي‌گردد.

هنوز به شهر نرسيده از يك رودخانه نفرين شده مي‌شنودكه در شهر جاري است. به محض ورود ديويد، پدر كه به سختي بيمار است، فوت مي‌شود.

همبازي دوران كودكي او ، بهمن معين الدوله (سام درخشاني) كه بسيار مشتاق خريد زمينهاي ارث پدري ديويد است، ترور مي‌شود.

در مراسم ختم پدر، عباس پسر مباشر پير پدر ديويد، به جرم قتل بهمن بازداشت شده و اين مسئله باعث ورود ناخواسته ديويد به بازي خطرناكي وارد مي‌شود كه عاقبت چندان خوشي ندارد.

اينكه برره كجاست و برره اي ها كيستند ؟ هفته هاست بر مليونها زبان ايراني در گردش است و تا آنجا پيش رفته كه سياست مردان ايراني را نيز به خود دچار مي بيند و بدل به عرصه اي براي تاخت و تاز اينان از هر گروه و قشر و جناحي شده است . اما آيا شبهاي برره آنچنان حادثه بزرگي است كه بيانيه ها و اعتراضات و تكذيبيه هايش بخشهايي از خبر سراسري سيما را به خود اختصاص دهد ؟

آيا اثري را كه ”مهران مديري“ و همكارانش هر شب به خانه هامان مي آورند ، در جامعه اي كه از هر لحاظ دچار فقر و كمبودهاي فرهنگي است تا اين اندازه مي تواند مسئله ساز باشد ، علامت سئوال بزرگي را به ذهنها تحميل مي كند .

مدتهاست ، عادت كرد ايم كه عده اي هر گاه مجموعه اي يا اثري را برمذاق خود گوارا نمي يابند ، آن را به گرز بد آموزي برانند و آنگاه كه انگشت بر نقاط دردناك يك جامعه چه از لحاظ فرهنگي ، سياسي و اقتصادي گذارده شده ، به جاي فكري به حال درمان درد ، انگشت را قطع مي كنند !

درست همان مسئله اي كه سالهاست گريبان جامعه ورزش كشورمان را نيز در چنگالهايش دارد و روزنامه نگاران آن عرصه را چنان معرفي مي شوند ، كه گويي افرادي بي وطن و مزدورند .

آري ، ”مديري“ براي چندمين بار واين دفعه آشكار و بي پرده تر مسائل را مي گويد ، آنچنان كه ابدا لازم به كنار زدن لايه هاي رويي آن نيست . او هنگامي كه پاورچين و نقطه چين را هم مي ساخت ، اينچنين كشاكشي را البته به مراتب ضعيفتر را تجربه كرده بود و در پاسخ به اين نكته اشاره داشت كه تيغ تيز طنز را هر كسي تاب نمي آورد و مديري در عمل و در پيشگاه مردم اظهار كرد كه آماده هر گونه عواقبي است .

اين بار اما ”مهران مديري “ تيغي به دست دارد تيز تر از هميشه و بي محابا به مسائلي پرداخته كه در جامعه ما موج مي زند ، هر چند كه عده اي نمي بينند يا نمي خواهند كه ببينند ! ”شبهاي برره“ قصد تلنگر زني دارد ، اما برخي توان تحمل تلنگري را نيز ندارند و خود راشكننده مي بينند ، عده اي از بازيگران عرصه سياست ، دعواهاي زرگري برره اي ها را بسيار شبيه به درگيريهاي جناحي خويش مي پندارند ، مردان اقتصاد كلكهاي ” زن پارچه فروش“ را كنايه اي از بيماري مزمن اقتصادي كشور يافته اند و دولتمردان پاچه خواريهاي ” جان نثار “ را تملق هاي رايج براي يك شبه طي كردن راههاي صد ساله در ادارات و ميان كارمندان مي دانند . آنها كه ”كيانوش استقرار زاده“ را به عنوان المان روزنامه نگاران ، خبرنگاران و اهالي فرهنگ كشور پذيرفته اند ، تيرشان را به نشانه اي صحيح زده اند ، چرا كه برخورد هايي كه در برره با ”كيانوش“ مي شود هماني است كه با روزنامه نگاران و خبرنگاران مي شود ، حتي از نوع صدا و سيمايي اش .

تملق ، غيبت ، وضع نا بسامان بهداشت و درمان و آداب و رسومي كه نه در شرع جايي دارند و نه در عرف ولي در كشور ما بر آن پا فشاري بوده ، هست و خواهد بود و درست براي اصلاح آن بايد از جايي استارت زد كه مديري و سيماي جمهوري اسلامي آن را آغاز كرده اند و اين لهجه و گويش يكي از معدود راههايي است كه مي توان دست به دامان آن شد . تا به راحتي بسياري نقصانها را بر زبان آورد و اين انتقاد ها و مخالفتها كه از سوي گروهها و افرادي خاص صورت گرفته ، خواسته يا نا خواسته بر اين مسئله صحه مي گذارند .

اينكه برره اي ها به نوعي تمام وقايع مهم تاريخي را به اقسام الطرق به خود بر مي گردانند و بي وقفه به گذشته ها و پدران خود مي بالند ، اينكه برره تنها وابسته به يك محصول ”نخود“ است و آنهم بي آنكه لحظه اي تلاش كنند به دست مي آيد . اينكه نخود در تمام مسائل روزانه برره ايها ريشه دوانيده ، اينكه مرغ همسايه ”فسا“ براي اهالي برره غاز است .

 اينكه بهره اي كه اينان از تاريخشان برده اند نقش و نگارهايي است كه بر خشت وگل بناها حك شده ، اينكه تنديس ”بز“ در ميدان اصلي برره را نمادي از ساده لوحي و بي تفاوتي مي دانيم كه مدتهاست گريبانمان را گرفته يا شهوت

دنيوي رسوخ كرده در ميان تار و پود زندگي هامان و حتي نام هايي كه براي كاركترها بر گزيده شده ، همه و همه نشانه آن است كه مديري و همكارانش اين بار با چشماني كاملا باز و دانسته كارشان را آغاز و ادامه مي دهند .

نقطه عكس بسياري از روتين هاي شبانه اي كه پخش مي شوند فقط و فقط به قصد پر كردن بي هدف دقايق واپسين شبها ، مي آيند و مي روند . ”شبهاي برره“ همان مسيري را طي مي كند كه يك اثر كمدي بايد برود ، سعي در جذب مخاطب ، خنداندن و حفظ مخاطب و در نهايت انتقال مفاهيمي كه در افكار نويسنده و كارگردان مي جوشد .

مطالبي كه در بالا آمد به اين معنا نيست كه مديري كاري بي نقص را راهي گيرنده هاي خانگي ما كرده ، شايد در مدرسه اي هم دانش آموزي به دليل تقليد از دعواهاي برره اي ها صدمه نيز ديده باشد و اين را هم بايد قبول داشت كه رسانه ها سهم بسزايي در تاثير گذاردن بر جامعه دارند ، اما اين را هم نبايد از ياد برد كه 95 درصد از وقت كودكان در اختيار خانواده ها ، مدرسه و دهها بخش و اداره و ارگان و كانونهايي است كه قرار است آموزش دهند و تاثير مثبت بگذارند و بسيار ساده لوحانه است اگر خانواده و نقش تربيتي آن را كمتر از رسانه در نظر بگيريم و البته اين را نيز به انبوهي از مجموعه ها و برنامه هاي آموزنده اي كه از رسانه در طول سال ارائه مي گردد ، اضافه كنيد .

شبهاي برره مجموعه اي است كه نام دو تن از كساني را در راس هرم توليدي خود مي بيند كه از موفق ترين هاي سينما وسيماي كمدي ايران در دهه اخير به حساب مي آيند ، مهران مديري و پيمان قاسم خاني . اين دو پر داخت خوب شخصيتها را كه تك تك نمادهايي هستند براي سخن گفتن بخشي از جامعه ما را با بازي خوب اغلب هنرپيشه هاي اين مجموعه در هم آميخته اند تا يكي از بهترين طنزهاي شبانه تلويزيوني را شاهد باشيم . داستان در اين مجموعه اگر چه گاهي اسير بداهه گويي نيز مي شود اما بي شك قوي است و توانا . جاي پاي محكمي كه مديري و قاسم خاني براي خود ساخته اند ، به راحتي از بين نخواهد رفت و انتقاد هاي گهگاه و كور كورانه اي كه طبق معمول در كشور ما بيشتر بر پايه حب و بغض هاست ، اين جاي پا را محكم تر از قبل خواهد كرد .

امروزه شايد بسياري از كساني كه كه شبها پاي زندگي برره اي ها مي نشينند ، به خوبي دريافته باشند كه برره كجاست ، اما اينكه ، آن را به زبان بياورند شايد كار آساني نباشد . فرهنگ ، زبان و حركات برره اي ها ديگر بخشي از زندگي روزمره ما شده ، مسئله اي كه براي يك مجموعه تلويزيوني به آساني به دست نمي آيد ، مگر اينكه براي ما قابل لمس و باور كردني باشد . و اين را هيچكس جز مخاطبان نمي توانند گواهي دهند .

اينكه چرا جستجو در پي پدر و مادر، دست از سر نويسندگان سريالهاي تلويزيوني ما بر نمي دارد را فقط خدا مي داند و بس ! جاده اي كه از هاچ و كودكيهامان آغاز و تا به امروز و اغلب مجموعه هاي تلويزيوني ريز و درشت مان كشيده شده است .

ريحانه ، آخرين ساخته سيروس مقدم نيز قصه دختري را تصوير مي كند كه در پي جستن هويت خويش است و اينكه از كجا آمده است ؟ جالب توجه اينكه همواره در مجموعه ها و فيلمهاي اين چند ساله گذشته ، مسير داستانها ، بيشتر بر پايه حوادث آني بنيان گذارده مي شود . اينكه دختري منفعل ، ساكت ، بي تحرك و كم دانش ناگهان در مسير زندگي آرامي كه دارد ، به اين نتيجه دست يابد كه دانسته هايش از گذشته اندك است و اشتباه، و تنها به اين بسنده كند و زندگي خود را بهم بريزد ، نمي تواند چندان منطبق بر واقعيت باشد . اين را هم بايد افزود كه بطور معمول افرادي كه زندگي خود را دستخوش اينچنين تحولات مي بينند ، افرادي هستند كه در دستيابي به هدف سختكوش نشان مي دهند و ريحانه كه گويا قرار بوده اينچنين فردي باشد ، محروم از خصايص بالاست .

ريحانه مي خواهد از مسير هويت ، نقبي به گذشته و تاريخ بزند و انگشت بر موضوعاتي بگذارد كه آنچنان به بحث هويت ارتباط ندارند . باعث تاسف است كه معمولا در چنين آثاري به اين مسئله پرداخته نمي شود كه نبايد به هويت بعنوان يك چالش درون گروهي و فاميلي نگريست ، بلكه اين مسئله و اصل سهم بزرگي در شكل گيري شخصيت انسان دارد .

ريحانه دختري است كه دقيقا عكس اينكه دانشجوست ، ابدا داراي انديشه اي خاص نيست و در تلاشي كه براي كاووش در هويت به كار مي بندد قدري تصنعي به نظر مي آيد . او به جاي اينكه بدنبال پردازش شرايطي باشد كه از طريق آن بتوان به ريشه اش برسد ، مرتب به خانه زني دخيل مي بندد تا او برايش از گذشته ها بگويد . اين درست در جايي ريشه دوانيده كه آشكارا مي گويد كه نويسنده و كارگردان اين سريال بيش از آنكه بخواهند به دختر بپردازند و مسئله هويت او را دنبال كنند . مسائلي حاشيه اي چون علاقمندي پسر زن روايت كننده “ رويا تيموريان“ آشكار ساختن دشمني و مال دوستي اقوام دختر براي آشكار شدن فراز و نشيب حقيقت و از طريق آن بيان گذشته تاريخي خانواده است . اين مسئله باعث مي شود كه بيش از همه شخصيت پردازي ريحانه به فراموشي سپرده شود و نويسنده بيش از هر چيز سرگرم جور كردن ماجراهايي باشد كه در نهايت به آشكار شدن زندگي دختر منجر شود . اما در بين وقايع و كاركترهاي متعددي كه مطرح مي شوند ، محور اصلي داستان از دست مي رود .

قصه اين مجموعه به دو شق كلي تقسيم مي شود ، رخدادهاي حال و وقايع تاريخي . سازندگان سريال با رفتن به گذشته سعي مي كنند تا به پيشينه تاريخي خانواده و زندگي ريحانه سري بزنند و از اين راه پاي داستان را به شرايط امروزي و زندگي كنوني ريحانه باز كنند . تعارض خانوادگي موجود در زندگي مادر ريحانه، باعث ايجاد تغييرات زيادي در زندگي عادي او و در نهايت سرنوشت ريحانه مي شود . اين رويدادها بيش از همه مسئله مبارزات پدر ريحانه عليه رژيم ستم شاهي و در نهايت شهادت او به وسيله پسر دايي كينه توز را در بر مي گيرد .

براي نوشتن درباره برخي موضوعها بايد نقبي به گذشته زد . از حدود سال 72 . از دوراني كه طنز نمايشي در كشورمان حسابي نخ نما شده بود و احتياج به نفس تازه اي به شدت احساس مي شد .همان زمان بود ، كه داريوش كاردان آمد و يك تيم 10-15 نفره جوان ، جواناني كه اغلب دانشجويان رشته هاي مختلف هنري ، دانشكده هنرهاي زيبا دانشگاه تهران بودند . مثنوي آنها از پرواز 57 آغاز شد . جنگي به مناسبت دهه فجر ، و پس از آن ساعت خوش و سال خوش . افراد آن گروه تا 2 سالي خوراك اصلي نشريات زرد را توليد مي كرد و اين يعني تولد چند بت ايراني براي جوانان و نوجوانان .هنوز وقتي به آن روزها روجوع كني ، بسياري از آن حاشيه ها و شايعات به سراغت خواهند آمد ، شايعه هايي به وسعت طيف ميان مرگ تا ازدواج هر كدام از ان ستاره ها ! همه آن شايعات هم با قطع نا گهاني ساعت خوش ويك زمزمه به پايان رسيد ، نجوايي كه از ممنوع الكار و تصوير شدن ساعت خوشيها به دلايل مختلف خبر مي داد و اين كافي بود تا ستاره ها آرام آرام از ياد ها مخفي شوند ! مدتي گذشت ، تا اينكه سر وكله جوانهاي با نمك ديروزي كه حالا كمي جا افتاده تر شده بودند ، يكي پس از ديگري در مجموعه ها و فيلم هاي سينمايي پيدا شد . نصراله رادش ، مهران مديري ، سعيد آقاخاني، رضا شفيعي جم ، حميد لولايي و رضا عطاران .با اين مقدمه به سراغ مجموعه تلويزيوني “متهم گريخت” مي رويم ، سريال طنزي كه حاصل سومين كارگرداني يكي از همان ساعت خوشيهاي با مزه است ، رضا عطاران .زماني كه از دو سريال كوچه اقاقيا و خانه به دوش پخش مي شد ، كمتر كسي گمان مي برد ، كه از اين كوزه مجموعه هايي پر طرفدار و جذاب بتراود . در “متهم گريخت” هاشم آقا “سيروس گرجستاني” با خانواده اش در شهرستاني در نزديكي تهران زندگي ساده اي دارند ، و البته تا پيش از سكته او در چال تعميرگاه اگزوز سازي اش ، چرا كه پس از بيماري به اصرار همسرش سرور “مريم امير جلالي”تصميم به تغيير شغل مي گيرد و اعظم دخترش كه در تهران تحصيل مي نمايد ، براي او شغلي دست و پا مي كند . مهاجرت هاشم به تهران و پس از او عباس “علي صادقي” دامادش انها را به شرايط خاصي گرفتار مي سازد كه در اين مجموعه شاهد آن بوديم .“متهم گريخت” ثمره يك همكاري است ، ميان دو تن از همان ساعت خوشيها ، سعيد آقاخاني “منصور” هم نويسنده اين مجموعه است و هم بازيگر آن . پرسوناژهايي كه اين دو خلق كرده اند ، آدمهايي هستند كه همواره در كنارمان آنها را لمس كرده ايم ، عطاران اجازه مي دهد تا بازيگرانش با تكيه بر غريزهخود و تجربياتي كه از پيشينه كاري خود اندوخته اند ، بازي كنند كه البته اين راحتي و و آزادي بيش تر در بازي علي صادقي ، مريم امير جلالي و سيروس گرجستاني آنچنان درخششي دارد كه نمي توان به راحتي از نقش اين سه تن در موفقيت مجموعه گذشت . اگرچه باز هم اين آزادي عمل و بازي طبيعي و بي تكلف آنان دردسر مي شود و وصله هميشگي بد آموزي به متهم گريخت مي چسبد !در “متهم گريخت” همانند خانه به دوش به راحتي مي توان يك داستان را با تمام روابط علت ومعلولي كه بر اساس منطق صحيح چيده شده را ديد . كاري كه عطاران در انجام آن تبحر دارد ، قصه هاي عطاران تا به امروز بسيار ساده بوده اند و گرچه گره و گره گشايي هايي ساده را نيز در سير خطي خود داشته اند اما هيچگاه مخاطب را دچار سر درگمي و ناتواني در درك مفاهيم نمي كند ، با اينكه بعضا درون مايه هاي بسيار عميق فرهنگي ، اجتماعي را نيز در كارها واگويه مي كند.در مجموعه هاي عطاران نوعي صميميت و مقابله دوستداشتني با مخاطب آشكاراست . او نوشته ها و بازيگران خود را موظف نمي كند كه محسور يك سري تفكرات و ايده هاي خاص باشند ، هرگز تصميم به تدارك لقمه هايي بزرگ براي دهان مخاطب خود را ندارد . متهم گريخت زير چتر كمدي خاص عطاران ، نگاهي واقعگرايانه دارد به مسائلي كه در شهرها فراوان است ، به اينكه ممكن است بر سر فردي صادق در همهمه دود گرفته شهر ها ، چه بلا ها بيايد ، اينكه اگر قدري خودخواهي هايي كه گريبانمان را گرفته كنار بگذاريم ، شايد زندگي قدري رنگي تر شود . به اينكه سهل انگاريها هميشه به اين خوبي كه در متهم گريخت ديديم تمام نشود و فاجعه اي را بر جا بگذارد .نگاه خاص عطاران ، آقاخاني و مديري يا شايد بهتر بگويم ساعت خوشيها به دنياي اطرافشان باعث شده تا اين روزها باز هم سر زبانها باشند ، اما اين بار نه بر جلد هاي روغني نشريات زرد . امثال متهم گريخت و شبهاي برره را جامعه ما نياز دارد . سازنده متهم گريخت در سريالهاي خود از لو كيشن استفاده هاي زيادي مي كند ، او مكان سازي را به اندازه اي گسترش مي دهد كه بيننده با تنوع بصري قابل توجهي مواجه شود . فضاي بازيها و لوكيشن ها را به اندازه اي وسيع مي كند كه تماشاگر كمتر با تكرار صحنه ها روبرو باشد و در يك لوكيشن واحد نيز از گوشه ها و زواياي محل فيلمبرداري به اندازه اي استفاده مي كند كه ذهن بيننده را با تكرارهاي بي جهت آزار بدهد . در اين سريال هم استفاده خوبي از لوكيشن ها صورت گرفته است . بدون ترديد ، رضا عطاران باز هم ردپاي خود را در اثرش گذاشته ، طنز خاص عطاران ، پرداختن به قشر آسيب پذير جامعه و تقابل آن با طبقه اشراف همراه با بازيهاي روان ، انتخاب فضاي داستان ، نوع بازيگرداني ، هماني است كه در خانه به دوش ، سال گذشته ديديم . بسياري اعتقاد دارند كه در اين دو مجموعه فقط يك عنصر تغيير يافته است و آنهم حضور سيروس گرجستاني است به جاي حميد لولايي ، اين نظر شايد تا حدي صحيح باشد اما بايد به يك نكته توجه داشت ، كه آيا زماني كه فيلمساز ، كارگردان و يا نويسنده به فاكتورهاي موفقيت يا اقبال عمومي دست مي يابد ، آيا عاقلانه است كه از آنها دست بردارد ؟

اما مهرآوران با تكيه بر تجربيات تاتريش توانسته تا حدي تازه گيهاي بيشتري داشته باشد . بايد توجه داشت كه هيچكدام از اين عوامل نتوانسته بر حضور قدرتمند بازيگران اين مجموعه و همچنين جذب خوب مخاطب لطمه اي وارد كند .شهرام قائدي و برزو ارجمند هم كارشان را خوب انجام مي دهند . ارجمند همان جوان ساده لوح هميشگي است كه بايد خصلت كتك خوري را هم به خصلتهاي تيپ او كميك او اضافه كرد . جواني ساده كه اگر گاهي هم آبش باشد شنا گر قابلي نشان مي دهد و اين فرصت را معمولا پشنگ در اختيار او مي گذارد نه كس ديگري .شهرام قائدي هم بك گراند خوبي در اجراي نقشهاي تا حدي كمدي در مجموعه اين راهش نيست ودر نقش غلام از خود به جا گذاشته در ارث بابام هم توانسته به روند كميك داستان كمكهاي ويژهاي كند مخصوصا درددلهايي كه در ابتداي مجموعه با گوسفندانش مي كرد . امير نوري هم مثل هميشه لوس و بدون هيچ حركت خاصي ، مسير بدون شرح تا ارث بابام را بي هيچ دليلي طي كرده و اينكه چه كسي علاقمند است كه از او يك ستاره آنهم از جنس كمدين بسازد هنوز با يك علامت سئوال بزرگ مواجه است .در ارث بابام دو نكته ديگر خودنمايي مي كند ، يكي نام جواد رضويان در سمت كارگرداني و تشكر از استادي بنام محمد حسين لطيفي كه مي تواند باعث شكل گيري چندين معادله چند مجهولي در ذهن بينندگاني كه كمي حرفه اي تر نامهايي را كه در تيتراژها رژه مي روند دنبال مي كنند و ديگري تشكر از يكي از نامهاي پر سرو صداي موسيقي پاپ كشورمان ، رضا صادقي كه بي شك مخاطبان بهتر از هركسي متوجه شده اند كه ترانه زيباي تيتراژ انتهايي ارث بابام با صداي گرفته او خوانده شده .ارث بابام سوپرمن وار مردم را از تحمل شبانه شبكه سه و نيم نجات داد و گويا قرار است قبل از رسيدن ماه رمضان فيتيله اش را به نشانه خاموش شدن پايين بكشد تا بعد از يك ماه ميهماني خدا جابرآباديها به خانه هامان ميهمان شوند .

اگر قدري به عقب بازگرديم ، تاريخ تلويزيون ما ، پر است از مجموعه هايي كه هركدام بخشي از خاطرات ما را تشكيل مي دهند .و نيز خوب مي دانيم كه خلق خاطره ها تنها يك معنا مي تواند داشته باشد . آنهم موفقيت و مقبوليت است در يك كار .هميشه سريالهايي در سيماي ما بوده كه مشتاق ديدار دوباره شان باشيم . از دايي جان ناپلئون ، جاودانه ناصر تقوايي و هزاردستان ،گلستان علي حاتمي گرفته ، تا كيف انگليسي ضياء الدين دري و شب دهم حسن فتحي ، همه و همه شاهداني بر اين ادعايند .هفته هاست كه پاي دريچه شبكه 3 مي نشينيم و انتظار يك مجموعه مسكوني و ساكنانش را مي كشيم . كمپلكسي كه بارها و بارها ، چه در سيما و چه در سينما تكرار شده و تا حدودي هم جواب گرفته .آپارتمان ، آپارتمان شماره13 ، همسايه ها و تريلوژي زير آسمان شهر آمدند و گذشته از آنكه چهره هايي را بر اسب شهرت نشاندند ، در دل مردم نيز يادگاري نوشتند و رفتند . اين بار هم در شبي از شب ها ، باز هم يك آپارتمان است و همسايه هايي كه هر كدام ساز خودشان را مي زنند و اگر مجتمع هاي قبلي ، وسط شهر قرار داشتند و ميان هياهوي تهران شلوغ و دودگرفته ، اين يكي پرت و دور افتاده است و هر كدام از واحدهايش هم با هزار دردسر و قرض و قوله براي صاحبانش بدست آمده . صاحباني كه همگي هشتشان در گروي نه است و با مشكلاتي دست و پنجه نرم مي كنند كه ما هم تقريبا هر روز با بخشي از آنها دست به گريبانيم ، و اين يعني وجود يكي از فاكتورهاي مهم كه به قصه و پرسوناژها جان مي دهد و آنان را به دل مخاطب مي نشاند .نكته اي كه جاي خاليش در سريالهاي چند سال اخير ، باعث ايجاد شكافي عميق ميان مخاطبان و اكثر مجموعه هاي تلويزيوني ما گرديده . در شبي از شبها داستاني منسجم و شخصيت پردازيهاي ملموس ، قلم تواناي فلورا سام و رضا كريمي را به رخ مي كشد . پرداختن به لايه هاي مختلف اجتماعي و مشكلات و موانعي كه سد راه زندگي روزمره شان مي شود هر روز از كنار ما مي روند و مي آيند . سوژه هاي قسمتهاي مختلف اين مجموعه نه آنقدر دم دستي و نخ نمايند كه تماشاگر كانال را عوض كند و نه آنچنان پيچيده و دور از دسترس كه تماشاچيش را بخواباند بي آنكه تلويزيون را خاموش كند . بار عاطفي و روانشناسانه اي كه در قسمتهاي مختلف اين مجموعه به تصوير كشيده مي شود بسيار خوب از آب درآمده و در اين شسته رفته بودن موسيقي متن “كارن همايونفر” نيز سهم بزرگي دارد . داستان و كاركترهايي كه با بازيهاي توانمند و جذاب دو نسل از هنرپيشگان موفق سينما و تلويزيون ما جاني بيشتر گرفته و خودنمايي مي كند ، درست همان مسئله اي كه در مجموعه همسايه ها “ محمدحسين لطيفي ” نيز ديده مي شد . آنجا علي نصيريان بود و رضا شريفي نيا و گوهر خيرانديش در برابر امين حيايي و كيهان ملكي و فلورا سام و اينجا سعيد پورصميمي است و گوهر خيرانديش و محمود جعفري در مقابل حميدرضا پگاه ، علي قربانزاده و باز هم فلورا سام .بارها پيش آمده كه انتظار بكشيم ، در باز شود وديالوگ معروف محمدرضا شريفي نيا شنيده شود كه : خواب ، كتاب و كباب !البته اين يكي را نمي شود به حساب نشانه هاي مثبت شبي از شبها نوشت . در شبي از شبها گويا همه چيزتقسيم شده است و قرار است هر كدام از آدمها ساكن در آپارتمان بار بخشي از فضاي مجموعه را به دوش بكشند ، كه البته در اين كار بسيار هم موفق بوده اند و نمي توان به راحتي از آن گذشت . اينبار باز هم كوله كمدي بر دوش محمود جعفري و فردوس كاوياني است كه البته سهم جعفري بسيار بيشتر است . يك سرايدار خنگ و ترسو كه دقيقا نقطه مقابل شخصيت يك سرايدار آپارتمان است . او با موقعيت هاي طنزي كه با حركاتش ايجاد مي كند و با آن چهره معصوم وساده اي كه بعد از هر دست گلي كه به آب داده ، دلها را هم به حال خود كباب مي سازد ، طراوت و بكري خاصي به طنزش مي بخشد . در موقعيت هاي كميكي كه ايجاد مي شود نه از ابتذال و هجو هاي روتين هاي شبانه خبري مي توان يافت ونه از تمسخر اين و آن .ملك زاده “ سعيد پورصميمي” يك آموزگار بازنشسته است كه با آن لهجه گيلكي غليظ تمام وظايف آموزشي و نتايج اخلاقي كار به او محول شده . رضا ساجدي “ حميدرضاپگاه ” و سپند امير سليماني هم قرار است جوان باشند ، جواناني پاك ، خير و دوستداشتني ، اما ناگزير از اشتباهات و وسوسه هاي جواني كه البته در اين بخش چربش بازي پگاه به اميرسليماني آشكارتر است . علي قربانزاده هم جوان است اما وظيفه پگاه و اميرسليماني اصلا در دستور كار او قرار نگرفته است . از او هيچ انتظاري نمي رود جز اينكه عاشق دختر ملك زاده “ نگين صدق گويا ” باشد و عاملي براي ايجاد يك عشق در سريال رضا كريمي ! موضوعي كه احتمالا بدون آن اصلا در ايران نمي توان سريال ساخت .اما سيمين “ فلورا سام” ، يك زن با تمام خصوصيات زنانگي و البته وسوسه هايي كه مردان را به انجام كارهاي باب ميل خود ترغيب مي كند . در شبي از شبها و به خصوص در قسمتهاي اول به وضوح آشكار بود كه رضا “ حميد رضا پگاه ” چگونه تنها مجري است بر نقشه هايي كه همسرش سيمين به او ديكته مي كند . و يك حشمت خانم “ گوهرخيرانديش ” كه كمي نا متعادل و بلا تكليف نشان مي دهد ، اما بي گمان تا پايان در اين مسير گام بر نخواهد داشت ، چرا كه نه از اين سريال چنين انتظاري مي رود و نه از بازيگري به نام گوهر خيرانديش كه حسابها را مدتهاست به بهترين شكل پس داده است . شبي از شبها پيش از همه به روابط انساني ميان خانواده هايي مي پردازد كه در همسايگي هم زندگي مي كنند . سريالي كه رضا كريمي ساخته انگشت اشاره به اين نكته دراز كرده كه تنها در مجاورت هم روز را شب كردن و بالعكس شرط كافي براي همسايگي نيست . ما ايرانيان بايد خاطرات يكي دونسل پيش را مرور كنيم و به حياطهاي دلگشا و اتاقهاي دوره اي برگرديم ، به ايامي كه همسايگي را به شكل واقعي اش تكلم مي كرديم .شبي از شبها هنوز ادامه دارد و هنوز براي تماشايش فرصت باقي است .