حمیده پس از این همه نذر و نیاز بالاخره حامله شد. یه حبانه بزرگ گذاشتم سر چهارراه، هر روز پر آب و یخش می کردم برای عابرین. چیزی نگذشت که دسته های حبانه پر از دخیلهای سبز شد. حمیده زائید. اسم نوزاد رو گذاشتن عیدی. دیوونه بود. به قول دکترا سندرم داون، منگول. رفتم سراغ حبانه. با لگد زدم و خوردش کردم. مردم چه گناهی دارن!!
اگر اشتباه نکنم، "دموکراسی تو روز روشن" باید دومین ساخته بلند علی عطشانی باشد. اثری که با همه حاشیه هایش، مبلغ دستمزد بازیگرانش و اینکه "محمدعلی زم" را بعنوان تهیه کننده بر تیتراژ خود داشت، فیلم قابل تاملی نبود. ستاره های دیروز و امروز به مانند آلبومی پیش روی مخاطب ردیف می شوند، فقط برای اینکه محاسبان آن دنیا باید خوشگل باشند.
بر خلاف یک خطی این فیلم که به نظر جذاب می آید، آنچه در "دموکراسی تو روز روشن" مشاهده می شود، تکرار مکررات فیلمهای قبلی است؛ آنهم به شکلی آشفته که گویی عطشانی بازهم به مانند "پوست موز" کار قبلی اش، حمید فرخ نژاد را آورده، دست او را باز گذاشته تا ناجی اثرش باشد. اتفاقی که تا حدی در آن مونو لوگ معروف فرخ نژاد در این فیلم، که اتفاقا در تیزر تبلیغاتی آن نیز آمده است و به هجو یکی از مناظره های انتخابات ریاست جمهوری بر می گردد، به وقوع پیوسته است.
"دموکراسی تو روز روشن" با شدت بیشتری با معضل این چند ساله سینمای ما دست به گریبان است. فقر فیلمنامه؛ اینکه چند سالی است در سینمای کشورمان شاهد پرداخت نشدن خوب سوژه هایی جذاب هستیم. سوژه هایی که هر کدام به خودی خود توانایی خلق شاهکارهایی حداقل در سینمای ایران را دارند اما به آسانی هدر می روند. مشکل اینجاست که تهیه کنندگان شاید حاضر باشند برای قرار داد بستن با فلان ستاره، صد میلیون تومان خرج کنند اما هرگز برای قوام آمدن یک فیلمنامه سخت گیری و هزینه لازم را بکار نمی گیرند. معتقدم اگر" دموکراسی تو روز روشن" اگر مبتنی بر یک متن متوسط نیز ساخته می شد، بدون توجه به توانایی کارگردانی به نام عطشانی و تنها با حضور مدیری به نام زم، اثر خوبی از آب در می آمد.
اگر قبول داشته باشیم که سینما مترادف است با مدیریت جزییات، همان نکته ای که اغلب ما را به یاد فیلمهای علی حاتمی یا اصغر فرهادی می اندازد. آخرین ساخته عطشانی، ابداً این معنی را برای ما تداعی نمی کند.
به نظر می آید، مدت زمانی که باید صرف داستان، هدف داستان، موضوع داستان، شخصیت پردازی محکم، ایجاد درامی قوی، دیالوگهایی نافذ و در یک کلام یک فیلمنامه قوی می شد، در این فیلم خرج بستن قراردادهای هنرپیشه هایی شده است که آمده اند در ویترین این فیلم لبخندی زده اند، از سر خالی نبودن عریضه دیالوگی گفته اند و به سلامت!
نمی دانم چرا انقدر از سینمایی که به آن افتخار می کردیم دور شده ایم. انگار بر سرسره ای نشسته ایم و بسرعت به دوران حکومت فیلم فارسی های دهه سی و چهل پیش می رویم!
گمان می کنم حداقل این حق را داشته باشیم که از کسانی که باورشان داریم، فیلمهای خوب ببینیم، مگر نه!؟
امسال نتوانستم جشنواره را از نزدیک و در تهران پیگیری کنم. به علل گوناگون اهواز مانده ام و فیلمهای اکران شده در اینجا نیز انگیزه ای برای تماشا کردنشان در آدم بوجود نمی آورند.
با بی حالی و بر سر تفنن و البته با داشتن بلیط مهمان و شاید بیشتر به خاطر علاقه قلبی به فیلم دیدن، به سینما اکسین اهواز کشیده می شوم. تقریبا تمام دیوارها و پنجره های سینما در تسخیر پوسترهای به ارنگ ارغوان است که با ماژیک آبی روی آنها نوشته شده:"ویژه جشنواره" احساس این را دارم که برای عابرین پر تعداد خیابان سی متری، طعمه گذاشته اند. مردم را جذب می کنند و بلیت فیلم دیگری را به خوردشان می دهند.
نمی دانم خودم را جزو یکی از صید شده های این ترفند بدانم یا نه! اما این را بیشتر به حساب تقدیر می گذارم. چرا تقدیرش را الان می گویم.
بهمن 85 جشنواره بیست و پنجم، برنامه فیلمها را گرفته بودم و از آنجا که عادت ندارم و اساسا فراموش می کنم که از قبل به فکر کارت و پیش خرید بلیت باشم. برنامه ریزی کرده بودم که آنروز فیلم شبانه "امید بنکدار" را ببینم. اگر اشتباه نکنم سینما بهمن میدان انقلاب محل اکران فیلم اعلام شده بود.
وقتی رسیدم، به چندان ازدحام قابل عرضی بر نخوردم، خیلی راحت بلیت گرفتم و وارد سینما شدم. گمانم صندلی های سینما را حدود چهل نفر پر کرده بودند. وقتی تیتراژ آمد روی پرده، غرورم بدجوری به زق زدن افتاد. کلاهی که سرم رفته بود باعث شد گوشهابم داغ شود و قرمز! اما بهرحال "سفر به هیدالوی" مجتبی راعی را تا آخر تماشا کردم. فیلمی تا مغز استخوان شعاری و بیخود. از آن فیلمهایی که ارزش یکبار دیدن مجانی را هم ندارد. اثری به شدت گرفتار گنده گویی و تزویر که در برخی از صحنه ها و دیالوگها میشد حدس زد که کارگردانش را هم در میان ریاکاری های خود به سردرگمی کشانده است. یادم هست همان موقع در جایی آن را به" توبه نستوح" مخملباف شبیه دانسته بودم اگرچه توبه نستوح در حد و زمان خود در درجه بالاتری قرار داشت. بالاخره فیلم را با تحملی زجر آور تا انتها تماشا کردم. چراغ ها که روشن شد، تنها من و یک سرباز تمام جمعیت حاضر در سینما بودیم. جالب اینجای قصه بود که بعدها این فیلم به خاطر حضور کوتاه مدت" زهراامیر ابراهیمی" توقیف هم شد و خود را در جمع فیلمهای بزرگ توقیف شده سینمای ایران دید. البته به گمانم این را بیشتر باید به حساب خوش شانسی راعی نوشت تا اقبال سیاه او ...
این دو بخش از یک ترانه تازه اس
جای خالی پیمان قاسم خانی در مرد دو هزارچهره حسابی به چشم می آمد. مجموعه ای که همه عناصر موفقیت را در خود داشت اما از این پس به دلیل وجود نقص ساده ای، یکی از ضعیف ترین آثار مهران مدیری به حساب خواهد آمد . عدم حضور فردی بعنوان سرپرست نویسندگان یا به زبانی دیگر یک هماهنگ کننده مورد احترام از طرف گروه نویسندگان دراین مجموعه، باعث یک نوع گسیختگی در میان اپیزودهای داستان گردید، از سوی دیگر انتخاب نه چندان موفق قصه ها گاهی باعث این گردید تا احساس کنی، قصد گروه سازنده مرد دو هزار چهره تنها و تنها تولید سریالی برای رفع تکلیف است. این مسئله در شرایطی اتفاق افتاد که مرد دو هزار چهره می توانست یکی از آثار ناب طنز این چند ساله لقب گیرد اما متاسفانه مخاطبین از تماشای چنین اثری محروم ماندند. در کمال تعجب شاهد بودیم که مجموعه در اغلب قسمتها، پای را از اندازه یک سریال معمولی و بی مزه فراتر نگذاشت! آنهم اغلب ناشی از کم مایه بودن متن قسمتها بود. اینکه نویسندگان با موضوعی که می نوشتند اصطلاحاً قاطی نشده بودند. نویسندگان قصه ها را مال خود نکرده بودند و این آفت بزرگی است که گاهی در سینما و تلویزیون ما اپیدمی می شود. اتفاقی که بعنوان مثال در اپیزود فوتبال رخ نداد و این داستان به جذاب ترین بخش مرد دو هزار چهره بدل گردید. نویسندگان با فوتبال ایران و حاشیه هایش به خوبی آشنا بودند و توانستند آن را به خوبی پرداخت کنند، با شما شرط می بندم این پارت از داستان مرد دو هزار چهره حتی بسیار کمتراز سایر قسمتها از نویسندگان انرژی و وقت گرفته است اما تردید ندارم مثلاً درنگارش قصه جادو گر چندین برابر زحمت کشیده شده و آخر هم کار قابل اعتنایی بر روی آنتن نرفته است. گویا قرار شده بود در آخرین ساخته مدیری هر کدام از نویسندگان یک داستان را انتخاب کند و تنها یا مشترک با دیگری، سناریو نوشته شود. این مسئله باعث ایجاد پرش در میان قسمتها شده بود و مدیری تلاش می کرد آنها را به هم بچسباند. در مرد هزار چهره ویا سایر آثار پیشین قاسم خانی و مدیری، وضع به منوال دیگری بود. تیم نویسندگان با هم درباره ماجرا ها فکر می کردند و استراکچر کلی داستان توسط گروه بدست می آمد و در نهایت قسمت ها نوشته می شد. این نقطه برجسته آثار مدیری در مقایسه با سایر آثار طنز تلویزیون محسوب می شد اما جالب اینجاست که مهران مدیری از نقطه قوت همیشگی اش اینبار گزیده شد. در نهایت مدیری در مرد دو هزار چهره تلاش کرد با استفاده از بازیهای متنوع و خوب ضعف اش را بپوشاند که ظاهراً به این مهم نیز دست نیافت.
و در آخر آنچه که مخاطبان دو آتشه مدیری را هر شب پای مرد دو هزار چهره می نشاند، را تنها دیدار دوباره مرد با نمک محبوبشان می توان دانست، تا با تکه کلامهای با مزه همیشگی اش شاید لبخندی بر صورتشان بنشاند. ایرانیها مهران مدیری را دوست دارند، هر چند کارهای نه چندان موفقی را ارائه کند. این یک حقیقت است.
شاید، نوشتن درباره مجموعه یوسف پیامبر، آنهم پس از جنجالهایی که در ابتدای پخش این سریال به پا شد، کمی دیر باشد؛ اما معتقدم به یک اثر تلویزیونی باید کمی فرصت داد تا داستان و آدمهایش را به مخاطب بشناساند آنگاه به نقد آن نشست
ستاره مرد سپیده دم... چو یک فرشته ماه هم...نهاده دیده برهم...میان پرنیان غنوده بود
در آخرین نگاهش...نگاه بی گناهش...سرود واپسین سروده بود...دید که من ازین پس دل در راه دیگر دارم ...به راد دیگر ، شوری دیگر در سر دارم...ز صبح روشن باید اکنون دل بردارم ، که عهد خونین با صبحی روشن تر دارم...آه...به روی او ...نگاه من نگاه او ...به راه من...فرشتگان زیبا ، به ماتم دل ما...در آسمان هم آوا...دختر زیبا ! همچون شبنم گلها...با برگ شقایق ها...بنشین بر بال باد سحر
دختر زیبا چشمان سیه بگشا...با روی بهشت آسا...بنگر خندانم بار دگر...ستاره مرد سپیده دم...چو یک فرشته ماه هم...نهاده دیده برهم...میان پرنیان غنوده بود...در آخرین نگاهش...نگاه بی گناهش...سرود واپسین سروده بود...
فردا ستاره ام را از مقابل تالار وحدت به قطعه هنرمندان می برند. میگویم ستاره ام، چون نمی خواهم خسرو شکیبایی را با کسی شریک شوم...او همیشه ستاره من خواهد بود، با آن صدای دخترکش، شانه های پهن، موهای لخت...
بعضی فیلمها را آدم ناخوداگاه دوست دارد. نمی دانم پدید آورندگانشان چه قاعده ای را دنبال می کنند که آثارشان این چنین به دل می نشیند. البته چندان هم دنبال سر درآوردن از این قواعد نیستم. همین که آدم در این قحطی فیلم خوب، چند دقیقه ای را لذت ببرد، برای من یکی کافی است.
این غزل را دوست دارم...تولدش بر می گردد به اواخر زمستان هشتاد و یک...آخرین نفسهای دوران دانشجویی...اولین تلاشهای فیلمنامه نویس شدن در کلاسهای ناصر تقوایی و ...
بغض مرا درون خودت چال میکنی
من را به خاطرات خود ارسال میکنی
بر لحظه های زخمی من واقفی ولی
یک حادثه ضمیمه هر سال میکنی
این کوچه پشت پیچ تو بمبست می شود
تنها نرو که پرپر بی بال میکنی
خالی شدم به حجم نگاهت ولی دو پلک
بر هم نهاده چشم، مرا لال میکنی
با هم دوسیب معصیت از شاخه چیده ایم
دیگر چرا نصیب مرا کال میکنی؟
باریده ام میان دو دستت ولی شما
هر قطره را روانه غربال میکنی
در پرسه های فاصله گم می شوم و تو
من را به خاطرات خود ارسال میکنی
تمام حسرت سینمایی پارسال من به این مربوط میشد که دیدن سنتوری را در جشنواره از دست دادم. این افسوس با منع اکران فیلم برای من چند برابر شد. بارها و بارها در طول یک سال هم دست فروشهای لعنتی فیلمهایی را به اسم سنتوری به من غالب کردند، که تنها نشانشان از سنتوری فقط اسمی بود که با ماژیک روی آنها دیده می شد. اما تب سنتوری در وجودم بیشتر از این حرفها بود که از خیر تماشای آخرین ساخته داریوش مهرجویی بگذرم. ترانه های این فیلم و تیزرهایش را که گهگاه می شنیدم و می دیدم انگار داغم تازه می شد. همه اینها را که گفتم، گذشت تا پنجشنبه شب گذشته! سنتوری را از میدان آزادی خریدم(خدا منو ببخشه بابت این عمل مذبوحانه و غیر اخلاقی). نرسیده سی دی ها را چک کردم. باید باور می کردم که سنتوری را می توان آن شب دید. بالاخره می شد آن شب حظ علی سنتوری را برد ...
هوا گرمتر شده... احساس می کردم فجر بیست و ششم بتونه جشنواره خوبی از آب دربیاد اما با کنار گذاشته شدن یکسری از آثار و انتخاب برخی دیگه مشخص شد که آسمون هنوز هم همون رنگه...جالبه فیلم دایره زنگی حذف میشه و آن مرد آمد انتخاب...دیگه ببینید چه خبره...از طرفی دیگه مارلون براندوی سینمای ایران هم امسال نباید توی جشنواره باشه اونم در شرایطی که به گمانم فیلم آتشکار می تونست اون رو به سیمرغ دومش برسونه...حمید فرخ نژاد همیشه بدشانس بوده...درست به همون اندازه که بازیش تاثیر گذاره و نوشته هاش فوق العاده...حیف...مثل اینکه فیلمهای امسالش رو هم باید به به رنگ ارغوان، ارتفاع پست و چهارشنبه سوری اضافه کرد...امسال هم فجریها نخواستن اون رو ببینن...شاید امسال فقط بشه به کنعان دل خوش کرد...یه چیز دیگه امروز شنیدم بهمن فرمان آرا هم خاک آشنا رو از جشنواره بیرون کشیده...
دوباره یاد تو کردم، غمم زبانه گرفت
طنین خاطره پرزد، دلم بهانه گرفت
مگر، به یاد دل من نشسته ای امشب؟
که بوی یاد تو، در بند بند خانه گرفت؟
مرا سراب، به دنیای نیستیها برد
ترا، فسانه محزون این زمانه گرفت
درخت باور من، گل نمی کند دیگر
غم نبودن تو، در دل آشیانه گرفت
غم نبودن تو، آنچنان مرا بشکست
که های های دلم، قرن را نشانه گرفت
شراره های زودرس شعر نیز می میرند
چنان که زهر ندامت، به آب و دانه گرفت
تو نیستی که ببینی، چگونه می سازم
در این قفس، که غریبه تب ترانه گرفت
این رو سال ۷۸ نوشتم، اولین باره که جرات می کنم...بدم کسی بخوندش!
وای.........داره چه برفی میاد! ...ما هم که عربای دوغ ندیده از خدا خواسته، خودمون رو می انداریم وسط برف و یخ...احتمالا با این اوضاعی که امسال داره پیش میره به اسفند ماه نرسیده من یکی ریق رحمت رو سر می کشم...خلاصه وسط برفا کلی لنگ و لقد می کنیم و تنها کار مثبتمون تو یه روز فقط طراحی و اجرای یه آدم برفی ناقص الخلقه اس...القصه کلی عقده ای بازی درآوردیم، البته شاید تقصیر خودمون هم نباشه، آخه از یه شهری میایم که برف رو فقط تو کارتون اسکروچ و بلفی لیلیبیت دیدن...حالا اینا به کنار امروز یک نخل دیدیم که روش برف نشسته بود...این دیگه از اون حرفاست..یه پارادوکس درست و حسابی... روم به دیوار اما دیگه نمی تونم طاقت بیارم، باید حتما یه گوله برف بکوبم تو کله این پدی فیاضیان که این عکس بالایی رو گرفته...
بالاخره افرا روی صحنه مشکی و یکدست تالار وحدت اجرا شد. نمی دونم چرا همیشه اسم سه نفر توی سینمای ایران یه گرمی خاصی به من میده...بیضایی، تقوایی و علی حاتمی...شاید به خاطر حس قوی ایرانی که همیشه توی آثارشون بوده، این گرما وجود آدم رو میگیره...افرا توی این روزای سرد زمستون بازهم داره حرارت میده...داره انرژی میده! میخوام به مناسبت شروع اجرای افرا یک نوشته کوتاه از بهرام بیضایی براتون بذارم...بخشی از دیباچه نوین شاهنامه رو که ایشون نوشته.